Bakan Fidan: Hürmüz krizi, ABD’yi sonuç almaya zorlar

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Nagihan KALSIN

Dışişleri Bakanı Ha­kan Fidan, Ankara’da medya kuruluşlarının temsilcileriyle bir ortaya geldi­ği iftar programında, İran ile ABD-İsrail ortasındaki sava­şın gidişatına dair senaryolar­dan Hürmüz Boğazı’nın kri­tik rolüne, güç arz güvenliği risklerinden bölgesel istikrar­sızlık ihtimaline dair değer­lendirmelerde bulundu.

Çok katmanlı diplomasi trafiği­nin sürdüğünü vurgulayan Fi­dan, çatışmanın büyümesinin “küresel finans ve güç piya­salarında önemli dalgalanma­lara” yol açabileceğini belirt­ti. ABD-İsrail’in İran’a saldırı­larının akabinde İran’ın birtakım bölge ülkelerinde belirlediği gayelere karşılık vermesinin Türkiye’yi amaç alıp almaya­cağı ihtimalinin sorulması üzerine Fidan, “İran konusun­dan bağımsız olarak konuşu­yorum, Türkiye kendini her za­man korur. Bunun için gerekli iradeye de yeteneğe de sahibiz” diye konuştu.

İran’da rejim değişikliği dalgası yok

İran ile ABD-İsrail hattın­da tırmanan tansiyonun bölge­sel ve global tesirlerine dik­kat çeken Fidan, çatışmanın seyrine ait mümkün senaryo­ları çok boyutlu bir çerçevede ele aldı: “Gelişmeler, hem böl­gemizin geleceği­ni hem de global istikrarı ris­ke atabilecek nitelikte. İran’ın bölgedeki Arap ülkelerinde bulunan ABD üslerini doğru­dan gaye alması, atılan adım­ların daha büyük bir bölgesel güvenlik krizine dönüşme ihti­malini artırıyor.

Bir diğer baş­lık da Hürmüz Boğazı. Boğazın kapanması, global finans ve güç piyasalarında önemli dal­galanmalara yol açabilir. Bu da ABD’yi kısa müddette bir halde sonuç almaya zorlayabilir. Öte yandan, birinci etapta saldırıla­rın İran’ın bölgedeki vekil un­surlarında çok bariz bir ha­reketlenmeye yol açmadığını görüyoruz. Ancak Hizbullah ta­rafında birtakım hareketlilikler ol­du. İran halkı içinde, ‘rejim de­ğişikliği sonucunu doğuracak’ ölçekte bir dalgalanma ise şu an için görünmüyor. Mevcut kurallarda en olumsuz senar­yo şu: Çatışmanın tırmanarak sürmesi ve İran’la birlikte tüm bölgeyi içine çeken bir istik­rarsızlık ortamının oluşması.

Bunun yanında güç boyutu var. İran’dan doğal gaz akışının kesilmesi ya da Körfez ülkele­rinden güç ithalatında cid­di bir aksama yaşanması, küre­sel ölçekte güç arz güvenliği açısından değerli bir risk do­ğurabilir. Bu sorunun askeri, güvenlik, siyasi, ekonomik ve güç boyutlarını başka farklı çalı­şıyoruz; mümkün senaryolara nazaran atılabilecek adımlar üzerinde hazırlıklarımızı sürdürüyoruz. Bizim temel isteğimiz, talebi­miz net: Karşılıklı taarruzlar bir an evvel dursun ve tekrar dip­lomasiye dönülsün. Bunu da bütün görüşmelerimizde açık halde vurguluyoruz.”

Maliyet üreterek baskı yaratıyor

Savaşın mühleti ve tarafların sonuncu gayelerine ait konu­şan Fidan, bilhassa İsrail Baş­bakanı Netanyahu’nun yakla­şımına ve “rejim değişikliği” tartışmalarına atıfta bulun­du. Fidan, Türkiye’nin tahlile dair yaratıcı tahliller de sun­duğunu anımsatarak, şunla­rı söyledi: “Hatta savaşın baş­langıcını geciktirmiş de olduk. Aslında savaş daha erken baş­layacaktı, biz biraz daha gecik­tirmiş olduk bu uğraşlarla. Bel­ki bir sonuca ulaşabilirdi lakin eski prosedüre dönmeyi tercih ettiler. Yeniden müzakerenin or­tasında bu savaş başladı.

İran­lılar, müzakerenin ortasında savaş başlaması sıkıntısını bir formda aslında diplomasi­nin ihanete uğraması olarak da nitelendiriyorlar. Bence, İsra­il ve ABD, İran’ı ilerisi için de tehdit oluşturacak bir İran ol­maktan çıkartmak isteyecek­lerdir. Artık İran da maliyet üretmek için efor harcıyor. O da Körfez’deki güç hedef­lerini bombalayarak şu an­da maliyet üretiyor. Açıkçası bu maliyet ne kadar daha de­vam eder, ne olur ona bakaca­ğız. Ancak İran’ın beklediği ce­vap gelmeyecek gibi… İran, bu­raları bombalayarak bunlar da Amerika’ya baskı yapsınlar, savaşı durdursunlar falan di­yecek lakin o olmayacak üzere. İran’ın elinde, bilmiyorum ne kadar kaldı…

Ancak İran, füze ve dronlar ile İsrail’i sahiden rahatsız edebilir, bunları önemli bir formda kullanırsa.” Bölge­deki güvenlik denklemine ve İran’daki PKK varlığına ait soruları da yanıtlayan Fidan, muhtemel hareketlilikleri yakından takip ettiklerinin altını çize­rek, “Terörsüz bölge problemi, biraz Suriye’yi, Irak’ı, İran’ı il­gilendiren bir husus” dedi. Fi­dan, savaşın Doğu Akdeniz’e mümkün yansımaları konusunda Kuzey Kıbrıs için çok fazla risk oluşturmadığını söyledi.

“Çok katmanlı müzakere süreci işliyor”

Diplomatik temasların ağır formda sürdüğünü vurgulayan Fidan, çok katmanlı müzakere sürecinin yürütüldüğünü ifa­de etti. Fidan, şöyle devam etti: “Birincisi savaşan tarafları tek­rar masaya getirebilir miyiz? Saldıran taraf, saldırısını ne za­man durduracak yahut durdur­maya hazır? Minimumu bunun, onları tatmin edecek bir aske­ri yetersizliğe ulaştırmak. Mi­nimum savaşı durdurma kaidesi. Azamisi da rejim değişik­liği.

Yani savaş, en erken temel askeri kabiliyetlerin yok edil­mesi yahut etkisiz hale getiril­mesiyle, en geç ise İran’da bir rejim değişikliğiyle sona erebi­lir. Bu asgarî koşulun gerçek­leşmesi belirli bir müddet, belirli bir askeri operasyon silsilesi iste­yecek. İran geniş bir coğrafya. Füze sistemleri, radar sistem­leri, hava savunma sistemleri, elektronik harp sistemleri, de­niz kuvvetleri çok yere dağıl­mış.” Fidan, Avrupalılarla gö­rüşme halinde olduklarını ifa­de ederek, “Kaja Kallas aradı, sordu.

Bugün Fransa aradı, çok uzun konuştuk. Artık Alman konuşmak istiyor. Merz Cum­hurbaşkanımızla konuştu. Ur­sula von der Leyen aradı birebir halde. Barış istiyorsanız, be­raber çalışalım. Onları bir ha­rekete sevk ediyoruz. Şu anda Körfez ülkeleri önemli bir du­rumla karşı karşıya. Umman­lıyla konuşuyoruz. Orada, Um­man da hala bir şeyler yapmaya çalışıyor. Amerikalılarla konu­şuyoruz” diye konuştu. İran’da, ikili vatandaşlar dâhil, yakla­şık 20 bin civarında vatandaşı­mızın bulunduğunu kaydeden Fidan, çatışma bölgelerindeki Türk vatandaşlarını yakından izlediklerinin altını çizdi.

İsrail’in CAATSA yaptırımları stratejisi

İsrail’in bölgedeki kimi ülkelerin aşikâr kapasitelere kavuşmasını istemediğini, halihazırda bu tavırla ilerlediğini vurgulayan Dışişleri Bakanı Fidan, şunları kaydetti: “Bu uğraşlar devam edecek. Herkes kendi elindeki kartı bir biçimde oynayacak. Orta seçimden evvel CAATSA’dan bir sonuç elde etmek için çalışılıyor.

Biz siyasi adımları attık, göreceğiz. Avrupa Güvenlik Mimarisi, Avrupalılar bunu kendi ortalarında daha çok, ileri savunma sanayii alanında ileri götürdüler, SAFE üzere. Biraz daha işte Amerikan savunma sistemlerinden bağımsız hale gelelim lakin NATO’nun dışında NATO birliklerinin olmadığı, Avrupa’nın kendi birlikleri ile bir şeyler yapmaya ait kapsamlı bir çalışma ve plan hâlihazırda yok. Arayışlar var, tartışmalar var. Biz de tartışmaları yakından takip edip ediyoruz. Gerekli yerlerde gerek biz gerek diplomatlarımız müdahil oluyoruz. Bizim duruşumuz, Cumhurbaşkanımızın duruşu bu: Kendi mahallemizde bir oluşum olacaksa biz de bunun içerisinde daima bir arada olmaya hazırız.”