Yüksek mahkeme kararlarıyla ABD’de idari yetkiler değişiyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Washington’da hareketli saatler yaşanırken Amerika’daki en yüksek yargı organından gelen son ataklar siyasetin istikrarlarını derinden sarsıyor. ABD yargısının en zirvesindeki kurum olan Yüksek Mahkeme, Trump için hem büyük bir zafer hem de peş peşe üç hayal kırıklığı barındıran tarihi kararlara imza attı. Muhafazakar ve liberal üyelerin oylarıyla şekillenen kararlar, ülkede başkanlık gücünün hudutlarını baştan aşağı tekrar çiziyor. Yatırımcılar ve piyasa analistleri, kurumsal bağımsızlığın geleceğine yönelik risk senaryolarını şimdiden tartışmaya başladı.

Yargıçların devir sonu mesaisi tamamlanmak üzereyken gelen son açıklamalar, yürütmenin bağımsız denetleme şuraları üzerindeki tesirini önemli oranda artırıyor. Hukuk uzmanları kurumsal tarafsızlığın zedelenebileceği tasasını taşırken siyasi gözlemciler ise bunu bürokrasiye karşı kazanılmış net bir zafer olarak yorumluyor. Ortaya çıkan tüzel tablonun ekonomik yankıları hem Beyaz Saray koridorlarını hem de global piyasaları derinden etkiliyor. Yüksek Mahkeme duyurularının akabinde finansal piyasalar, düzenleyici kurumların kararlarındaki oynaklığın artmasından kaygı duyuyor.

Yüksek mahkeme başkanlık yetkilerini genişletti

Yaklaşık 100 yıl evvel Franklin Delano Roosevelt devrinde alınan tarihi bir karar büsbütün yürürlükten kalktı. O devir oy birliğiyle alınan karar, Kongre tarafından kurulan bağımsız heyetlerin liderin keyfi müdahalelerinden korunmasını hedefliyordu. Muhafazakar üyelerin ezici çoğunluğuyla Yüksek Mahkeme bu asırlık emsal kararı açık bir formda tarihe gömdü. Kararın akabinde global yatırımcılar, düzenleyici kuralların kalıcılığını sorgulamaya başladı.

Başyargıç John Roberts çoğunluk görüşünü kaleme alırken yürütme gücünün mutlak hiyerarşisine dikkat çekti. Roberts, lidere bağlı çalışan alt kademelerin fakat lider tarafından vazifeden alınabilmesi durumunda halka karşı bir sorumluluk doğacağını belirtti. Altı muhafazakar yargıcın tamamı bu yönde oy kullanırken üç liberal yargıç karara sert bir formda şerh düştü. Yüksek Mahkeme kararlarını yorumlayan hukuk otoriteleri, yürütmenin bu derece güçlenmesinin piyasa kurallarını kırılganlaştıracağını öngörüyor.

Oluşan yeni tüzel taban, gelecekteki tüm liderlere bağımsız kurumların yöneticilerini istedikleri an vazifeden alma yetkisi tanıyor. Karar direkt Federal Ticaret Komisyonu üzerinden şekillense de finans, etraf, çalışma bağları ve seçim yasalarını düzenleyen düzinelerce kurulu kapsıyor. Siyasi gözlemciler, idare değişikliklerinde artık çok daha sert siyaset virajları göreceğimizi öngörüyor. Güçlenen yürütme gücünün akabinde Trump, Yüksek Mahkeme tarafından genişletilen yetkilerin en çok muhtaçlık duyulan periyotta geldiğini duyuru etti.

Yüksek mahkeme takımında dikkat çeken ittifak

Bağımsız konseyler konusunda lidere geniş haklar tanıyan Yüksek Mahkeme, Federal Rezerv Sistemi kelam konusu olduğunda ise çok daha net bir hudut çizdi. Merkez bankası yönetim kurulu üyesi Lisa Cook’un misyondan alınma eforunu, muhafazakar ve liberal yargıçların ortak duruşu engelledi. Dar bir farkla, beşe karşı dört oyla çıkan karar Trump cephesinde büyük bir şok tesiri yarattı. Piyasa uzmanları, bu direncin merkez bankasının özerkliğini koruduğunu düşünüyor.

Başyargıç John Roberts ve Brett Kavanaugh, üç liberal üyenin yanına geçerek Trump’ın Cook’u vazifeden uzaklaştırma talebini reddetti. Trump, Cook’u geçmişteki bir konut kredisi yolsuzluğuyla suçlarken perde arkasında faiz indirimlerine direnen merkez bankası siyasetlerine öfke duyuyordu. Hukuk otoriteleri, Yüksek Mahkeme kararıyla birlikte Federal Rezerv üzerindeki siyasi baskıların sonlandırıldığını ve bağımsızlığın tescillendiğini vurguluyor. Global piyasalar, faiz siyasetlerinin siyasi müdahalelerden uzak kalmasını memnuniyetle karşılıyor.

Aynı gün netleşen posta yoluyla oy kullanma davasında da benzeri bir yargıç ittifakı öne çıktı. Trump, seçim gününden sonra ulaşan lakin o gün postalanan oyların sayılmasına karşı çıkıyordu. Yüksek Mahkeme üyelerinden Amy Coney Barrett, liberal üyeler ve Roberts ile birleşerek bu talebi kesin olarak geri çevirdi. Barrett, anayasanın seçimlerin vakti ve hali konusundaki yetkiyi eyaletlere verdiğini net bir dille hatırlattı. Temsilciler Meclisi ıslahat paketini onaylasa da Senato oylamayı engellemeye devam ediyor.

Yüksek mahkeme tazminat talebini reddetti

Yargı organının 28 sayfalık karar listesinde Trump’ın şahsî öfkesini en çok çeken madde en alt sıralarda yer buldu. Yüksek Mahkeme, eski bir mecmua muharriri olan E. Jean Carroll’ın açtığı hakaret davasındaki beş milyon dolar kıymetindeki tazminat kararını incelemeyi reddetti. Rastgele bir münasebet açıklamayan Yüksek Mahkeme, Trump’ın bu konundaki son yasal itiraz kapısını da büsbütün kapatmış oldu. Kararın akabinde yasal süreç sonuncu etaba ulaştı.

Carroll, 1990’lı yıllarda bir mağaza kabininde uğradığı akının akabinde kendisini yalancılıkla suçlayan Trump’a karşı 2023 yılında bu davayı kazanmıştı. Trump, kendi kurduğu toplumsal medya kanalları üzerinden davanın siyasi bir taarruz olduğunu sav etmeye devam ediyor. Yüksek Mahkeme nezdinde nihayete eren süreç beş milyon dolarlık cezayı katılaştırırken Trump’ın sonraki süreçte karşı karşıya olduğu 83,3 milyon dolarlık başka davayı ise direkt etkilemiyor. Finansal risk analistleri de süreçlerin sonuncu kararlarını yakından takip ediliyor.